Historia w pigułce

Przełamać tabu

Powstanie preparatów antykoncepcyjnych, musiało poprzedzić pokonanie kilku istotnych barier. Pierwszą z nich było zrozumienie fizjologii płodności u ludzi. Stało się to w latach 30-tych XX w. gdy japoński fizjolog Ogino i austriacki lekarz Knaus ogłosili swoje badania w tym zakresie (Nobel w 1934 r). Drugą było powstanie syntetycznych, tanich i możliwych do stosowania doustnego, substancji hormonalnych będących odpowiednikiem naturalnych hormonów (Inhoffen 1939 i Rosenkranz 1951). Trzecia bariera to opory natury moralnej i politycznej związane z zastosowanie skutecznej antykoncepcji. Przełamanie oporów „męskiego i prawicowego lobby” było chyba najgłośniejsze i najtrudniejsze. W praktyce ten proces nie został zakończony do dziś.

Enovid na start

Owocem badań, było zarejestrowanie w 1960 roku w USA pierwszej pigułki o nazwie Enovid. Pigułka antykoncepcyjna ma więc już ponad 50 lat i nadal dominuje wśród metod zapobiegania ciąży skutecznych, bezpiecznych i odwracalnych. Jednak nie pozostaje niezmienna i przez cały ten czas ulegała modyfikacjom. Zmniejszenie dawek hormonów w niej zawartych, opracowanie lepiej tolerowanych składników hormonalnych, wprowadzenie zmiennych dawek hormonów, pojawienie się pigułek zawierających jeden hormon – to liczne próby uczynienia antykoncepcji hormonalnej bezpieczną i wygodną.

Efekt przedłużony

Czynnikiem zawodnym w stosowaniu antykoncepcji jest najczęściej człowiek. Brak systematyczności w przyjmowaniu, interakcje lękowe, zaburzenia pokarmowe to powody zmniejszenia efektywności. Już na początku lat 70-tych próbowano to ograniczyć poprzez stosowanie preparatów o przedłużonym działaniu. Aplikowano je przez iniekcję. Pod koniec lat 80-tych ub. wieku opracowano systemy podawania hormonów w postaci implantów oraz wkładek domacicznych uwalniających hormony. Metody te mimo wysokiej skuteczności nie stały się popularne z powodu konieczności aplikowania ich zabiegowo przez lekarza.

Foto. dreamstime.com

 Plaster na problem

Zmiana drogi podania hormonów z doustnej na inną alternatywną wpływała na dynamikę stężenia substancji hormonalnych w krążeniu. Ich poziom nie ulegał dobowym wahaniom, przez co mógł być niższy a jednakowo skuteczny. Pierwszym dwuskładnikowym systemem do pozajelitowego stosowania hormonów jaki pojawił się w Polsce w 2004 roku był plaster antykoncepcyjny. Przezskórne dostarczanie hormonów do krążenia, poza wcześniej przedstawionymi zaletami, omija krążenie wrotne (jelitowe). Tak stosowana antykoncepcja wyróżnia się wysoką efektywnością, jest mniej podatna na błędy i wpływy ją zmniejszające. Systemem wykorzystującym dostarczanie hormonów przez błonę śluzową pochwy, jest obecny w Polsce od 2008 roku krążek antykoncepcyjny. W tych metodach na pierwszym miejscu pacjentki cenią sobie wygodę wynikającą z braku codziennego obowiązku przyjmowania pigułek.

Doskonalone wciąż nowe metody dostarczania hormonów do celów antykoncepcyjnych eliminują wiele wad pigułek i są następnym krokiem w rozwoju nowoczesnej antykoncepcji hormonalnej.

dr Grzegorz Południewski,
Przewodniczący Głównego Zarządu Towarzystwa Rozwoju Rodziny