Arytmia, czyli rozruszać serce

Czy to zawał?

W 2009 r. wszczepiono w Polsce prawie 35 tysięcy różnych urządzeń kardiologicznych (rozruszników, stymulatorów i kardiowerterów-defibrylatorów), których zadaniem jest przywracanie prawidłowego rytmu serca. I choć świadomość społeczna, co do chorób tego organu, wciąż się zwiększa, to nadal powszechny jest brak wiedzy na temat zaburzeń rytmu, w tym nagłej śmierci sercowej. Przede wszystkim pacjenci często utożsamiają termin „nagłe zatrzymanie akcji serca” z „zawałem serca”. Tymczasem:

• Nagłe zatrzymanie akcji serca to nie zawał serca
• Nagłe zatrzymanie akcji serca wstrzymuje akcję serca w wyniku wadliwego funkcjonowania układu „elektrycznego” tego narządu
• Nagłe zatrzymanie akcji serca atakuje bez ostrzeżenia
• Nagłe zatrzymanie akcji serca można często przewidzieć i zapobiec mu poprzez identyfikację pacjentów wysokiego ryzyka oraz poprzez interwencję

Czym jest arytmia?

Serce – prawidłowo, bez wykonywania wysiłku – pracuje miarowo z częstością od 60 do 100 uderzeń na minutę. Osoby, chorujące na arytmię, mają zaburzony rytm tego organu. Ich serce pracuje za wolno, za szybko lub nieregularnie. Czują kołatanie, czasem mają wrażenie „przeskakiwania” w klatce piersiowej. Niektóre arytmie mogą być groźne i prowadzić do nagłej śmierci.

Arytmia może powodować osłabienie, duszność, ból w klatce piersiowej, uczucie gorąca. Groźna może być przyczyną zasłabnięć prowadzących do utraty przytomności, a także do zatrzymania pracy serca i w konsekwencji do nagłej śmierci sercowej. Wraz z wiekiem zwiększa się ryzyko jej wystąpienia. Jest ono wielokrotnie większe u osób z tzw. czynnikami ryzyka, takimi jak: palenie papierosów, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, podwyższony poziom cholesterolu, występowanie chorób serca u członków rodziny.

Postacie arytmii

Arytmia ma różne postacie, podstawowe to: tachykardia – przyśpieszone bicie serca powyżej 100 uderzeń na minutę, bradykardia – zbyt wolny rytm serca (poniżej 50 uderzeń w czasie czuwania). Groźnym rodzajem arytmii jest migotanie – bezładny, nieregularny skurcz mięśnia sercowego. Może być migotanie przedsionków lub komór. To ostatnie grozi nagłą śmiercią sercową.

Właściwe leczenie ustala się po wykonaniu odpowiednich badań. Oprócz leczenia farmakologicznego, stosuje się również leczenie zabiegowe – jedną z terapii jest wszczepienie kardiowertera-defibrylatora (ang. ICD – implantable cardioverter defibrillator) lub rozrusznika.

Działanie kardiowertera-defibrylatora i rozrusznika

Kardiowerter-defibrylator to wszczepialne urządzenie podobne do rozrusznika, które monitoruje pracę serca, aby wykryć zaburzenia jego rytmu. Jeśli niebezpieczna arytmia (migotanie komór, tachykardia) jest wykryta, kardiowerter-defibrylator wysyła impuls elektryczny, który przywraca normalny rytm pracy serca i zapobiega nagłej śmierci sercowej.

Rozrusznik serca jest wszczepiany chorym cierpiącym na bradykardię. Gdy rozrusznik wyczuwa, że serce bije zbyt wolno, wysyła sygnał elektryczny, który stymuluje ten organ do tego, aby powrócił do swojego normalnego rytmu. Sygnał musi być na tyle silny, aby serce zareagowało, ale też na tyle delikatny, aby nie być wyczuwalnym przez pacjenta.

Nowoczesne kardiowertery-defibrylatory wyposażone są w pamięć, która zapisuje zachowanie serca wówczas, gdy pojawia się nieregularne bicie lub arytmia. Zapisy arytmii w pamięci ICD są dostępne podczas badania kontrolnego, w czasie którego lekarz odczytuje zapis nieprawidłowości rytmu serca oraz częstotliwość ich występowania.

Na czym polega zabieg?

Wszczepienie kardiowertera-defibrylatora zajmuje około godziny i powinno odbywać się w kardiologicznej pracowni elektrofizjologicznej. Lekarz stosuje zazwyczaj znieczulenie miejscowe i wykonuje nacięcie w górnej części klatki piersiowej długości około 10 centymetrów. Kardiowerter-defibrylator jest umieszczony pod skórą, a elektrody łączone z sercem przez żyły. Lekarz elektrofizjolog programuje kardiowerter-defibrylator w oparciu o historię pacjenta.

Zabieg wszczepienia kardiowertera-defibrylatora, po otrzymaniu skierowania od lekarza, jest bezpłatny, refundowany przez NFZ.